2026-02-20

Afganistan’da tartışmalı yeni yasa

Afganistan’da Taliban’ın yürürlüğe koyduğu yeni ceza kanunu, aile içi şiddet ve kadın haklarıyla ilgili büyük tepki çekti. Kabul edilen yasa taslağına göre eş veya ailenin diğer bireyleri tarafından fiziksel zor kullanma, kemik kırılması veya açık yara gibi ciddi yaralanmalar olmadığı sürece suç sayılmayacak. Bu durum, uluslararası insan hakları örgütleri tarafından “şiddeti meşrulaştıran bir adım” olarak değerlendirildi.

Yeni düzenlemede fiziksel şiddet, ancak gözle görülebilir kırık ya da açık yaralanma söz konusu olduğunda “suç” kabul ediliyor ve en fazla 15 günlük hapis cezasıyla sınırlandırılıyor. Ayrıca mağdur kadının ağır yaralanmayı mahkemede bizzat göstermesi gerekiyor ki bu da mevcut sosyal ve yasal koşullar altında ciddi bir engel olarak görülüyor.

Kanun, kadının mahkemeye giderken tam örtünmüş olması ve erkek bir refakatçiyle bulunmasını şart koşuyor; bunun da pratikte başvuruyu zorlaştırdığı belirtiliyor. Aynı düzenleme, kadının eşinin izni olmadan akrabalarını ziyaret etmesini suç haline getirerek üç aya kadar hapis cezasını öngörüyor.

Eleştiriler, yeni kanunun ülkeyi toplumsal sınıflara ayıran ve cezalarda ayrımcılığı artıran hükümler içerdiği yönünde de yoğunlaşıyor. Örneğin bazı maddelerin, farklı sosyal statülere göre farklı yaptırımlar belirlediği ifade ediliyor.

Afganistan’daki bu yasal değişiklikler, uluslararası hukuk ve insan hakları savunucuları tarafından kadına yönelik şiddeti normalleştiren ve kadınların hukuki korumasını zayıflatan bir adım olarak eleştiriliyor.  Yeni yasada, dini alimlere suç işleme serbestisine yakın haklar verildiğine dikkat çekiliyor.

Yeni yasanın 9. Maddesiyle Afgan toplumunu dört kategoriye ayrıldı,  din alimleri (ulema), seçkinler (eşref), orta sınıf ve alt sınıf.

Sistemde, aynı suç için verilecek ceza artık öncelikle suçun niteliğine veya ağırlığına göre değil, sanığın sosyal statüsüne göre belirlenecek.

Kanuna göre, bir İslam din alimi suç işlerse, verilecek tepki nasihatle sınırlıdır. Suçlu elit kesime mensupsa, sonuç mahkemeye çağrılma ve nasihat. Orta sınıfa mensup olanlar için aynı suç hapis cezasıyla sonuçlanacak. Ancak "alt sınıf"tan bireyler için ceza hem hapis hem de bedensel cezayı kapsayacak Ağır suçlar için bedensel cezalar, ıslah kurumları tarafından değil, İslam din adamları tarafından verilecek.

DW