2026-04-26

Arif Qurbanî

ABD-İsrail ile İran arasındaki savaşın başlangıcında, İranlı liderler, siyasi gözlemciler ve hem bölgesel hem de küresel araştırma merkezleri arasında büyük bir yanlış anlama ortaya çıktı. Hürmüz Boğazı’nın, İran’ın elinde en az nükleer silah kadar güçlü bir "koz" olduğu sanılıyordu. Ancak bu büyük bir yanılgıydı; çünkü Hürmüz, İran’ın değil, aslında ABD’nin elindeki bir silahtı.

ABD’nin mantıklı bir gerekçe olmadan Hürmüz Boğazı’nı kapatması dünya kamuoyu nezdinde çok zordu. Savaş ne kadar uzarsa uzasın, ABD’nin bu stratejik noktayı bir silah olarak kullanması için meşru bir zemini yoktu.

Fakat ne zaman ki İran, Boğaz’ı doğrudan bir savaş unsuru haline getirdi ve kapatma tehdidinde bulundu, işte o an ABD’nin amaçlarına büyük bir hizmet etmiş oldu. ABD tam olarak İran’ın bu hatayı yapmasını bekliyordu.

Daha önce bir yazımda belirttiğim gibi; "düşmanını, senin çıkarlarına hizmet edecek şekilde davranmaya zorlamak" büyük bir sanattır. ABD ve İsrail, İran’a karşı bu sanatı ustaca kullandı ve İran’ın hamlelerini kendi stratejilerine uygun hale getirdi.

Eğer İran, Boğaz’ı kapatma tehdidinde bulunmasaydı ve buranın uluslararası bir ticaret yolu olarak kalmasına izin verseydi, savaşın uluslararası dengeleri ve sonuçları kesinlikle bugün İran’ın aleyhine olan bu noktaya gelmezdi.

Kürtlerin meşhur deyimiyle, ABD "bir taşla birden fazla kuş vurdu." Hürmüz Boğazı’nın kapanmasıyla ABD birçok hedefe aynı anda ulaştı.

Avrupa’nın terbiye edilmesi

ABD, bir süredir Avrupalı müttefiklerini cezalandırmak için fırsat kolluyordu. Rusya-Ukrayna savaşı sonrası (özellikle Trump’ın gelişiyle) Rus petrol ve gazına uygulanan yaptırımlar Avrupa’yı büyük bir ekonomik krize sokmuştu.

Bununla da yetinmeyen ABD, gümrük vergileriyle Avrupa’yı iyice köşeye sıkıştırdı. Savaşın başında Avrupa ülkeleri ABD ve İsrail’in yanında savaşa girmeyi reddedince; ABD, İran’ın Hürmüz’ü kapatmasıyla Avrupa’nın boğazına sarıldı.

Eğer Boğaz uzun süre kapalı kalırsa Avrupa ekonomisi çökecektir. ABD’nin istediği tam da buydu.

Çin’in dizginlenmesi

Dev bir enerji tüketicisi olan Çin, günlük 10 milyon varil petrole ihtiyaç duyuyor. Bunun bir kısmını İran’dan piyasanın çok altında, ucuz fiyata alıyordu; kalan 6 milyon varili ise Körfez ülkelerinden tedarik ediyordu.

Boğaz’ın kapanmasıyla Çin’in bu damarları kesildi. Şimdi mecburen stoklarını tüketiyor ve geri kalan ihtiyacını çok daha yüksek fiyatlarla karşılamak zorunda kalıyor.

Hürmüz’ün kapalı kalması, Çin ekonomisinin kan kaybetmesi demektir.

İran’ın teslim alınması

Deniz ablukasıyla temel ihtiyaçların giriş-çıkışını engelleyen ABD, İran’ı devasa bir krizle baş başa bıraktı. Bu abluka sürdükçe İran’ın direnci kırılacaktır.

Ekonomik kazanç

Petrol fiyatlarının yükselmesi en çok ABD’ye yaradı. Günlük 10 milyon varilden fazla petrol satan ve Venezuela petrolünü de kontrol eden ABD, savaş masraflarından çok daha fazlasını bu yolla kazanıyor. Hatta muhtemelen savaşın tüm faturasını ileride Körfez ülkelerine kesecektir.

Trump ailesinin ticari çıkarları

ABD medyasının iddialarına göre, Trump’ın tweetleri ve açıklamalarıyla inip çıkan petrol fiyatları üzerinden oğlu Barron Trump büyük çaplı petrol ticareti yapıyor. Fiyatlar düşükken alıp, babasının fiyatları yükselten açıklamalarından sonra satarak her hamlede yüz milyonlarca dolar kâr ettikleri öne sürülüyor. Trump da bir iş insanı olarak daha fazla sermaye peşinde olduğunu zaten gizlemiyor.

Trump’ın son dönemdeki açıklamalarına dikkat ederseniz, Boğaz’ın açılmasına pek de hevesli görünmüyor. Bazen "İran’ın döşediği mayınlar yüzünden güvenli değil" diyor, bazen "İran açmak istiyor ama biz izin vermiyoruz çünkü açılırsa günde 500 milyon dolar kazanırlar" diyor. Hatta İran’ın geçişine izin verebileceği gemileri bile tehdit ediyor.

Sonuç olarak; Hürmüz’ün kapanması Rusya’nın petrol gelirlerini artırırken (ki ABD buna göz yumuyor), Çin’i stratejik bir açmaza soktu. Avrupa ise enerji kaynakları kesildiği için mecburen ABD’ye bağımlı hale geldi ve gemilerinin rotasını ABD petrolüne çevirmek zorunda kaldı.

Kısacası, birilerinin "İran’ın elindeki atom bombası" sandığı Hürmüz Boğazı, aslında ABD’nin dünyayı ve müttefiklerini kendi hizasına getirmek için kullandığı en etkili silahı çıktı. ABD, Hürmüz oyununu her alanda kazanmaya devam ediyor.

Rudaw