2026-06-01

Midyat / Mardin ili ile Beşiri / Batman bölgesinde planlanan Güneş Enerji Santrali (GES) projelerine ilişkin

Çok sayıda Ezidî derneği, kültür ve insan hakları kuruluşu; Midyat / Mardin iline bağlı Güven (Bacin) köyü ile toplam on üç Ezidî köyünün bulunduğu Beşiri / Batman bölgesindeki araziler üzerinde planlanan geniş kapsamlı Güneş Enerji Santrali (GES) projelerine ilişkin gelişmeleri büyük bir dikkat ve hassasiyetle takip etmektedir.

Ezidî kurumları olarak öncelikle açıkça ifade etmek isteriz ki; yenilenebilir enerji yatırımlarını ve sürdürülebilir enerji politikalarını ilkesel olarak desteklemekteyiz. Doğal kaynakların sorumlu biçimde kullanılması ve küresel iklim krizine karşı mücadele, çağımızın en temel sorumlulukları arasında yer almaktadır. Bununla birlikte, sürdürülebilir kalkınma politikalarının; tarihsel azınlıkların hakları, kültürel yaşam alanlarının korunması ile sosyal ve ekolojik hassasiyetler gözetilerek hayata geçirilmesi büyük önem taşımaktadır.

Söz konusu alanlar, atıl veya önemsiz araziler değildir. Aksine, bu bölgeler yüzyıllardır Ezidi toplumunun sosyal, kültürel ve ekonomik yaşamının ayrılmaz bir parçası olmuştur. Geleneksel mera, tarım ve doğal alanlar olarak kullanılmakta olup, bölgede kalan az sayıdaki Ezidi aile için hayati bir öneme sahiptir. Kırsal yaşam biçimlerinin temelini oluşturmakta ve son yıllarda büyük ölçüde tahrip olmuş köy ve kültürel yapıların korunmasına katkı sunmaktadır.

Bunun yanı sıra, Güven (Bacin) köyündeki ataların tarihi ile güçlü bir şekilde bağlantılı olup, geçmişte mezarlıkların yanı sıra derin dini ve kültürel anlam taşıyan kutsal mekânlar olarak da kullanılmıştır. Bu bağlamda, söz konusu alanlar üzerinde planlanan güneş enerjisi santrali projesi, köy topluluğu tarafından açık bir şekilde olumsuz karşılanmakta ve tarihsel olarak şekillenmiş yaşam, hafıza ve kültür alanlarına yönelik ilave bir müdahale olarak değerlendirilmektedir.

Türkiye’deki Ezidî toplumu, yakın tarihinde derin travmalar, zorunlu göçler, toplumsal dışlanma ve büyük kayıplarla karşı karşıya kalmıştır. On yıllar önce binlerce Ezidî aile, kendi köylerini terk etmek zorunda kalmış; başta Almanya olmak üzere Avrupa’nın çeşitli ülkelerine göç etmiştir. Çok sayıda köy boşalmış, kültürel ve dini yapılar zayıflamış ve yüzyıllardır bu topraklarda varlık gösteren topluluklar neredeyse tamamen yok olma noktasına gelmiştir.

Bu nedenle, son yıllarda gözlemlenen sınırlı da olsa geri dönüş hareketleri Ezidî toplumu açısından son derece anlamlıdır. Birçok Ezidî aile; evlerinin, mezarlıklarının, kutsal mekânlarının ve köylerinin yeniden inşası için ciddi maddi kaynaklar, büyük emek ve önemli umutlar ortaya koymuştur. Bu gelişmeler toplum içerisinde geleceğe dair umut verici bir süreç olarak değerlendirilmiştir.

Son dönemde diyalog ve karşılıklı görüşmelere artan ölçüde önem atfedilirken ve aynı zamanda köylere geri dönüş süreci giderek ivme kazanırken, tam da buna ters yönde sonuçlar doğurabilecek girişim ve projelerin gündeme gelmesi dikkat çekici bir durum olarak değerlendirilmektedir.

Bu tür girişimlerin, başlatılmış bulunan köylerin yeniden inşası ile toplumsal ve kültürel yaşamın yeniden canlandırılması sürecini uzun vadede zayıflatabileceği, hatta olumsuz yönde etkileyebileceği yönünde haklı kaygılar bulunmaktadır.

Tam da bu nedenle, mevcut gelişmeler Ezidî toplumu içerisinde ciddi bir hassasiyetle değerlendirilmektedir. Yerel halk tarafından yaşam alanlarına yönelik bir tehdit olarak algılanabilecek uygulamalar, zaman içerisinde oluşmaya başlayan güven ortamının zarar görmesine yol açma riski taşımaktadır. Bu durum, birçok Ezidî vatandaşımızın uzun vadeli geri dönüş süreçleri ile kültürel ve toplumsal varlıklarının geleceğine ilişkin kaygılar taşımasına neden olmaktadır.

Geleneksel köy, mera ve tarım alanlarının geniş ölçekli projeler kapsamında değerlendirilmesi; birçok kişi tarafından ekonomik çıkarların, tarihsel olarak ağır bedeller ödemiş bir azınlığın ihtiyaçlarının önüne geçirildiği yönünde algılanabilmektedir. Bunun ise uzun vadede hem geri dönüş süreçlerini olumsuz etkileyebileceği hem de Midyat ve Batman bölgelerindeki mevcut Ezidî varlığını daha da zayıflatabileceği değerlendirilmektedir.

Bunun yanı sıra aşağıdaki hususlara ilişkin ciddi endişeler bulunmaktadır:

* Geleneksel mera ve tarım alanlarının kaybı,

* Hassas doğal yaşam alanlarında oluşabilecek ekolojik etkiler,

* Kültürel, dini ve tarihi alanların zarar görme ihtimali,

* Bölge halkının yeterince bilgilendirilmemesi ve karar süreçlerine yeterli düzeyde dahil edilmemesi,

* Bölgede yaşayan Ezidî toplumu üzerindeki sosyal ve ekonomik etkiler,

* Gelecekteki geri dönüş ve yeniden yapılanma süreçleri üzerindeki olası olumsuz sonuçlar.

Bu çerçevede; alternatif çözüm yollarının ciddi biçimde değerlendirilmesini ve ilgili toplum kesimleriyle yürütülen diyaloğun daha kapsamlı şekilde güçlendirilmesini gerekli görmekteyiz.

İmzası bulunan Ezidî dernek ve kurumları özellikle aşağıdaki hususların değerlendirilmesini önermektedir:

1. Alternatif Alanların Değerlendirilmesi

Güneş enerjisi projelerinin; kültürel, tarihi ve ekolojik açıdan hassas bölgeler yerine, altyapısı uygun veya daha önce farklı amaçlarla kullanılmış alanlarda hayata geçirilmesi önem arz etmektedir.

2. Merkezi Olmayan Enerji Modellerinin Desteklenmesi

Mevcut bina ve çatı sistemleri üzerinde kurulabilecek daha küçük ölçekli güneş enerjisi uygulamaları sayesinde sürdürülebilir enerji üretimi sağlanabilirken, geleneksel köy yaşamı da korunabilir.

3. Tarım ve Enerji Üretiminin Birlikte Değerlendirilmesi

Agro-fotovoltaik gibi modeller sayesinde tarım, hayvancılık ve enerji üretimi bir arada sürdürülebilir; böylece mevcut arazilerin geleneksel kullanım biçimleri korunabilir.

4. Ezidî Geri Dönüş Köylerinin Korunması

Midyat ve Batman bölgelerindeki Ezidî köylerinin; kültürel mirasın korunması, sürdürülebilir kırsal kalkınma ve toplumsal uzlaşı açısından özel olarak desteklenmesi ve korunması büyük önem taşımaktadır.

5. Bağımsız Bilimsel ve Kültürel İncelemeler

Projelerin uygulanmasından önce; ekolojik, arkeolojik, tarihi ve dini etkilerin bağımsız uzmanlar tarafından kapsamlı şekilde incelenmesi gerekmektedir.

Yetkili kurumlara, yargı mercilerine, siyasi karar alıcılara ve ulusal ile uluslararası kuruluşlara çağrımız; Midyat ve Batman bölgelerindeki Ezidî köylerine ilişkin tarihsel sorumluluğun hassasiyetle gözetilmesidir.

Sürdürülebilir kalkınma anlayışı, küçük toplulukların yeniden yaşam alanlarını kaybetmesine veya geleceğe dair güven duygularının zedelenmesine yol açmamalıdır. Sorumlu bir enerji politikası; ekolojik, sosyal, kültürel ve insan hakları boyutlarını birlikte değerlendirmeli ve tarihsel toplulukların korunmasını sürdürülebilir kalkınmanın ayrılmaz bir unsuru olarak kabul etmelidir.

Destek ve imza verenler:

1. Bielefeld-OWL Êzidî Cemaati

2. Emmerich Êzidî Cemaati Derneği

3. Sulingen Êzidî Cemaati Derneği

4. Wilhelmshaven’daki Êzidî Cemaati Derneği

5. Bremen ve Çevresi Êzidî Kültür Merkezi Derneği

6. Celle Êzidî Kültür Merkezi Derneği

7. Westmünster Êzidî Cemaati Derneği

8. Özgür Ses (DRA)

9. Bochum Eziden Topluluğu e.V.

10. Bergen Eziden Topluluğu e.V.

11. Ezidische Bilim Enstitüsü e.V.

12. Oldenburg Jesidischer Trachtenverein e.V.

13. Divana Gundê Bacinê (Türkiye)

14. Ronahi Diepholz – Yezidischer Kultur- und Sozialverein e.V.

15. Osterholz Yezidische Gemeinde e.V.

16. Oldenburg Yezidisches Forum e.V.

17. Delmenhorst Yezidisches Forum e.V.

18. Ostfriesland Yezidischer Kulturverein e.V.

19. Yezidischer Kultur- und Sozialverein e.V.

20. Ezidi Kültür ve Haklar Merkezi

21. Niedersachsen Ezidileri Eyalet Birliği e.V.

22. Liège Ezidi Kültür Merkezi (Belçika)

23. Ezidiler Fêdêrasîona Fransa

24. Ezidi Evi Rouane Fransa

25. Ezidi Evi Amians Fransa

26. Ezidi Evi Bordeaux Fransa

27. Ezidi Evi Valence Fransa

28. Ezidi Evi Lille Fransa

29. Ezidische Gemeinde Rheinland-Pfalz e.V. (2013)

30. Berlin Ezidi Kültür ve Topluluğu e.V.

31. Ezidian International Academy e.V.

32. Şengal Ezidi Kültür ve Medya Derneği e.V.

33. Yakbûna Ezidiya – Hameln-Pyrmont e.V.

34. Stuttgart Ezidi Güneşi e.V.

35. Ezidi Soykırım Merkezi e.V.

36. Bielefeld Ezidischer Kulturverein e.V.

37. Lüneburg Ezidi Evi e.V.

38. Ezidi Roj Yardım Kuruluşu

39. Meinersen Ezidi Derneği

40. Kültür ve Gelenek Derneği

41. Yezidene Samfunn i Norge

42. Thüringen Topluluğu e.V.

43. Yezidi İnsan Hakları Örgütü International

44. Ezidiler İşleri Merkezi

45. Avustralya Ezidi Gençlik Derneği

46. Rojnas Ezidi Dayanışma Enstitüsü e.V.

47. Zuhoor Kamu Hizmetleri Kuruluşu – Hannover

48. Dortmund ve çevresi Mala Ezidxan e.V.

49. Almanya Ezidi Topluluğu e.V.

50. Hamburg Yezidi Derneği – Bengeh Ezidiati

51. Jesidischer Brüderkreis

52. Ezidxan74 Kültür Derneği – Freiburg e.V.

53. Ezidiler Birliği e.V.

54. Ezidi Din Konseyi e.V.

55. Şengal Heart Yardım ve Kalkınma Organizasyonu

56. EBKK – Ezidi Eğitim, Sanat ve Kültür e.V.

57. JANGO Güçlendirme Akademisi

58. Alman-Jesidi Dostluk Derneği e.V.

59. Krefeld Jesidi Kültür Derneği e.V.

60. Hildesheim Mala Ezidiya

61. Suriye Ezidileri Birliği e.V.

62. Suriye Ezidileri İttifakı e.V.

63. Yezidi-Alman Kültür Derneği e.V.

64. Cloppenburg Mala Ezidiya

65. Berlin Ezidisches Kulturzentrum e.V.

66. Hannover Ezidisches Kulturzentrum e.V.

67. Ezidi Kadınlar Konfederasyonu e.V.

68. Berlin Ezidi Kadınlar Konseyi

69. Achim Ezidi Kadınlar Derneği e.V.

70. NAV-YEK – Ezidi Dernekleri Merkez Birliği e.V.

71. Heidekreis Ezidi Kültür Derneği e.V.

72. Wesel Ezidisches Kulturzentrum e.V.

73. Verden Ezidi Topluluğu e.V.

74. Hameln Ezidi Kültür Merkezi e.V.

75. OWL Ezidi Topluluğu e.V.

76. Löhne Ezidi Sanat ve Kültür Merkezi

77. Ezidi Topluluk İttifakı (Tifaqa Civaka Ezidi)

78. Nienburg Yezidi Topluluğu e.V.

79. Serê Kaniyê Ezidi Cemaati Derneği

80. Ezidisches Zentrum Baden-Württemberg e.V.

81. Alman-Ezidi Dostluk Derneği

82.Springer Ezidi Cemaati Derneği

83.Danimarka Ezidi Kültür Derneği

84. EZİDİ DİNİ KÜLTÜREL MİRASINI KORUMA VAKFI SENEDİ

85. Taqa Köyü Divanı

86. Pir Ali’nin divanı / meclisi

87. Cêrehli Ezidilerin birliği / topluluğu

88. Êzdî Evi Minden

Kaynak: Ezdi Kültür ve Hakları Merkezi